Schoonmaakmiddelen zelf maken: zo doe je het

Met een handvol goedkope ingrediënten maak je zelf effectieve schoonmaakmiddelen voor het hele huis. Geen onnodige chemicaliën, geen dure verpakkingen, en verrassend makkelijk.

Wie wel eens het etiket van een allesreiniger heeft gelezen, weet: de meeste schoonmaakmiddelen bestaan voor een groot deel uit water, aangevuld met een paar werkzame stoffen en een hele rits toevoegingen die je liever niet thuis hebt. Synthetische geurstoffen, conserveringsmiddelen, optische witmakers: stoffen die je huid, de lucht binnenshuis en het rioolwater belasten.

Zelf maken is het alternatief. Goedkoper, eenvoudiger, en je weet precies wat erin zit.

In dit artikel lees je welke basisingrediënten je nodig hebt en hoe je ze gebruikt voor de meest voorkomende schoonmaaktaken, van badkamer tot keuken, van vloer tot toilet.

Wat heb je nodig?

Je kunt met vier basisingrediënten een heel eind komen:

Baking soda (natriumbicarbonaat) is een licht schuurmiddel dat ook geuren neutraliseert. Goed voor oppervlakken die je even wilt scrubben zonder te krassen. Niet hetzelfde als soda of kristalsoda (zie verderop).

Soda (ook wel zilver soda of kristalsoda; hetzelfde product, verschillende namen) is sterker ontvettend dan baking soda. Goed voor vette aanslag, zwaar bevuilde oppervlakken en wasmiddel. Let op: irriterend voor huid en ogen, gebruik handschoenen.

Groene zeep (zachte zeep op basis van plantaardige oliën) is een veelzijdige, milde schoonmaker. Goed voor vloeren, keukens, en als basis voor vloeibare schoonmaakmiddelen.

Marseille zeep is een vaste zeep op olijfoliebasis. Iets milder dan groene zeep, ook goed als wasmiddel en voor algemeen schoonmaakgebruik.

Optioneel maar nuttig: witte azijn (kalkoplossend, antibacterieel), citroenzuur (sterker kalkoplossend dan azijn, gereukloos), en etherische oliën als je toch een geur wilt.

Belangrijk: gebruik azijn en soda/baking soda nooit tegelijk in hetzelfde middel. Ze neutraliseren elkaar en je houdt alleen water over.

Verschil tussen baking soda, soda, zilver soda en kristalsoda

Dit zorgt voor verwarring, dus even duidelijk:

Baking soda = natriumbicarbonaat. Mild, veilig voor huid, verkrijgbaar in de supermarkt.
Soda / zilver soda / kristalsoda = natriumcarbonaat. Allemaal dezelfde stof, alleen andere merknamen of verpakkingen. Sterker dan baking soda, bijtend bij huidcontact, verkrijgbaar in de supermarkt of drogist.
Schoonmaaksoda is ook natriumcarbonaat, dezelfde stof als zilver soda, maar dan onder een andere naam op de verpakking.

Kort gezegd: baking soda voor lichte schoonmaak en scrubben, soda voor zwaar werk en ontvetten.

Recepten per schoonmaakklus

Allesreiniger (spray)

De dagelijkse spray voor aanrechtbladen, tafels, en andere vlakke oppervlakken.

Ingrediënten:

500 ml warm water
1 eetlepel groene zeep
1 theelepel baking soda
Optioneel: 10 druppels etherische olie (bijv. tea tree of lavendel)

Bereiding: Los de baking soda op in het water. Voeg de groene zeep toe en roer voorzichtig (niet schudden, anders schuimt het). Doe in een sprayfles. Klaar.

Gebruik: spray op het oppervlak, laat even intrekken, wis af met een vochtige doek.

Badkamerreiniger (scrub voor kalk en zeeprestanten)

Voor de wastafelbak, bad en tegels, overal waar kalk en zeepkorst zich ophopen.

Ingrediënten:

4 eetlepels baking soda
1 eetlepel vloeibare groene zeep (of geraspte Marseille zeep opgelost in warm water)
Scheutje citroensap of citroenzuuroplossing (voor extra ontkalkende werking)

Bereiding: Meng de ingrediënten tot een pasta. Niet van tevoren aanmaken als je citroensap gebruikt: de reactie treedt direct op en is dan al uitgewerkt. Doe de baking soda in een kommetje, druppel de zeep erbij, en voeg vlak voor gebruik een scheutje citroensap toe.

Gebruik: doe de pasta op een spons of borsteltje en scrub de aangetaste plek. Laat 2–5 minuten inwerken bij hardnekkige kalk. Spoel goed na.

Toiletreiniging

Ingrediënten:

100 g baking soda
30 ml citroenzuuroplossing (of scheutje azijn)
10 druppels etherische olie naar keuze

Bereiding: Strooi de baking soda in de toiletpot, voeg de citroenzuuroplossing toe (het zal schuimen, dat is normaal), laat 10–15 minuten inwerken en schrobben met de toiletborstel. Goed doorspoelen.

Voor regelmatig onderhoud: een eetlepel baking soda strooien voor het schoonmaken van de toiletborstel werkt ook als deodorant.

Ontvetter voor de keuken

Voor het fornuis, de afzuigkap en vette aanslag.

Ingrediënten:

500 ml warm water
1 eetlepel soda (zilver soda/kristalsoda)
1 eetlepel groene zeep

Bereiding: Los de soda op in het warme water (gebruik handschoenen). Voeg de groene zeep toe. Doe in een sprayfles.

Gebruik: spray op het vette oppervlak, laat 5–10 minuten intrekken bij zware aanslag. Schrobben en naspoelen. Let op: soda is niet geschikt voor aluminium oppervlakken, het tast dat aan.

Vloerreiniging

Voor tegelvloeren, laminaat en hout (mits het hout behandeld is).

Ingrediënten:

5 liter warm water
3 eetlepels groene zeep

Dat is alles. Groene zeep is al eeuwenlang het standaard vloerwasmiddel, er is weinig reden om het ingewikkelder te maken. Voor tegels kun je een scheutje witte azijn toevoegen voor extra glans en ontkalkende werking. Niet doen op onbehandeld hout of natuursteen: azijn tast die oppervlakken aan.

Wasmiddel zelf maken

Voor de wasmachine: een eenvoudig en zuinig alternatief.

Ingrediënten:

50 g geraspte Marseille zeep (of een blok vaste groene zeep)
50 g baking soda
50 g soda (kristalsoda/zilver soda)

Bereiding: Rasp de zeep fijn. Meng met de baking soda en soda. Bewaar in een gesloten pot.

Gebruik: 2–3 eetlepels per wasbeurt, direct in de trommel doen (niet in de zeepla, het lost slecht op in koud water). Werkt goed op 40–60°C. Niet ideaal voor zwaar bevuilde was of witte was die wit moet blijven: daarvoor werken commerciële wasstrips of een wasmiddel met enzymen beter.

Glasreiniger (ramen en spiegels)

Ingrediënten:

250 ml water
250 ml witte azijn

In een sprayfles, spuiten en afdrogen met een microvezeldoek of krantenpapier (dat laat minder streepjes dan een gewone doek). Geen zeep toevoegen: dat geeft altijd slierten.

Afvoeronderhoud (preventief)

Niet wachten tot de afvoer verstopt zit.

Gooi 2–3 eetlepels baking soda in de afvoer
Gevolgd door een flinke scheut witte azijn
Laat 10–15 minuten schuimen
Spoel door met kokend water

Dit is onderhoud, geen oplossing voor een echte verstopping. Bij een echte verstopping werkt een ontstopper of mechanisch afvoerslang beter.

Zelf maken zonder azijn

Niet iedereen is fan van de azijngeur, ook al trekt die vrij snel weg. Je kunt azijn in de meeste recepten vervangen:

Kalkoplossen: gebruik citroenzuur (1 theelepel citroenzuurpoeder opgelost in 500 ml water) in plaats van azijn. Geen geur, even effectief.
Allesreiniger: gewoon water, groene zeep en baking soda werkt prima zonder azijn.
Glasreiniger: een scheutje citroenzuuroplossing als vervanging, of gewoon lauw water met een druppel zeep en een goede microvezeldoek.

Meer doen met baking soda

Baking soda doet meer dan alleen schoonmaken:

Geurneutralisator: een bakje baking soda in de koelkast absorbeert geuren. Vervang elke 1–2 maanden.
Schrobben zonder krassen: mengsel met een beetje water als pasta, ook goed voor emaillen pannen, het aanrecht en het bad.
Zilver poetsen: een pasta van baking soda en water op een zacht doekje polijst zilver zonder het te beschadigen.
Tapijtvlekken: baking soda droog op de vlek strooien, laten intrekken (bij voorkeur een nacht), dan stofzuigen.
Vuilnisbak: baking soda op de bodem van de vuilnisbak vermindert geuren.

Meer doen met Marseille zeep

Marseille zeep is veelzijdiger dan je misschien denkt:

Geraspte Marseille zeep opgelost in warm water = vloeibaar wasmiddel
Een blokje in de wasmachine (in een wasmiddelnetje) werkt als basiswasmiddel voor lichtbevuilde was
Als vlekkenbehandelaar: vochtig blokje direct op de vlek, inwerken en wassen
Als handzeep: gewoon een blokje naast de kraan

Bewaren en houdbaarheid

Droge mengsels (baking soda + soda) blijven lang goed in een afgesloten pot, jaren als ze droog blijven.
Vloeibare sprays: maak kleine hoeveelheden en gebruik ze binnen 2–4 weken op. Zeep en water kunnen na verloop van tijd bacteriën herbergen, zeker zonder conserveringsmiddelen.
Voeg je azijn of citroenzuur toe aan een vloeibaar middel, dan werkt het ook wat conserverend.
Etiket erop! Zelfgemaakte middelen zien er allemaal hetzelfde uit.

Wat werkt niet goed?

Eerlijk zijn hoort erbij:

Heel zware vetaanslag: groene zeep en baking soda hebben hun grenzen. Een vette afzuigkap die al jaren niet schoongemaakt is, vraagt om een commercieel ontvettingsmiddel.
Schimmel: baking soda en azijn helpen bij lichte schimmelvorming, maar bij structurele schimmel (vochtige muren, hardnekkige voegschimmel) heb je iets sterkers nodig.
Roestverwijdering: citroenzuur werkt redelijk goed, maar voor zware roest zijn er betere middelen.
Desinfecteren: zelfgemaakte middelen zijn niet gecertificeerd als desinfectantia. Voor situaties waarbij desinfectie echt noodzakelijk is (ziekte, rauw vlees, babyspullen) gebruik dan een middel dat daarvoor bedoeld is.

Met baking soda, soda, groene zeep en Marseille zeep kom je een heel eind. Baking soda voor lichte schoonmaak en scrubben, soda voor ontvetten en zwaar werk, groene zeep als basisreiniger voor dagelijks gebruik, en Marseille zeep voor wassen en vlekken. Azijn of citroenzuur voor kalk. Geen ingewikkelde recepten, gewoon een paar goedkope ingrediënten die al generaties lang werken.